بسم اللّه الرّحمن الرّحيم‏ سپاس آفريدگار همه چيزها را و مخصوص‏ كننده نوع مردم را از جمله‏ جانوران بخرد تا بدان بر بعضى از آفرينش او واقف گردد وزان سپس بزرگى و كمال قدرت او را بمقدار طاقت بشناسد و از ادراك بعضى ديگر اندر ماند تا بدان سبب عجز و نقص خويش فرا بيند و درود بر پيغامبر او محمّد مصطفى و بر اهل بيت و ياران او عليهم السلام‏.

(از مقدّمه کتاب «قراضه طبيعيات»، نوشته ابن سينا، انجمن آثار ملي - تهران، چاپ: اول، 1332 ه.ش.‏‏)

سلام

سالنامه حجامت سال 1405 تقدیم کاربران عزیز پایگاه طبّ شیعه می گردد.

در پاسخ به پرسش های بعضی کاربران گرامی بعضی توضیحات سال های قبل را تکرار می کنم:

این سالنامه از ابداعات اینجانب است که از سال 1385 به صورت محدود و سیاه و سفید در مطبّ خود در اختیار مراجعین قرار می دادم.

هدف اصلی این کار هم شکل دهی به رفتار مراجعین در قالب یکی از قانون مندی های مهم حجامت یعنی رعایت زمان بود که خوشبختانه تأثیر خوبی داشت و پس از مدّتی مراجعین براساس این تقویم اقدام به حجامت می کردند.

از سال 1391، این کار به شکل فعلی در این پایگاه ارائه شد و امسال پانزدهمین سالنامه تقدیم می گردد.

بسیار خوشوقتم که می بینم مراکز دیگری نیز به ضرورت این کار پی برده و اقدامات مشابهی را در پیش گرفته اند. خدای را سپاس گزارم که پس از ارائه چندساله این سالنامه، تعداد زیادی از پایگاه های دیگر اقدام به بازنشر آن برای کاربران خود نمودند. همچنین برخی مراکز اقدام به طراحی تقویم های ویژه خود نمودند که هر دو امری مبارک است که می تواند در خدمت به سامان کردن رفتار اسلامی حجامت باشد. 

بار دیگر به همه همکاران و کاربران اعلام می کنم که استفاده از این سالنامه حتّی با نامی غیر از طبّ شیعه، مرضی گردانندگان این پایگاه است.

در صورتی که شخص یا مرکزی بخواهد این سالنامه را با نام خود و با اعمال تغییراتی منتشر کند می تواند از پیوندهای فوق، فایل لایه باز این اثر را دریافت کند.

توضیحات فنّی

الف - چنان که مستحضرید این سالنامه بر اساس احادیث وارد شده از حضرات معصومین علیهم السّلام تنظیم می شود و از آن جایی که موضوع نهی از حجامت در ایّام قمر در عقرب، مستقیما مورد اشاره حضرات معصومین علیهم السّلام نبوده است در این سالنامه به آنها اشاره ای نشده است. در مجموع به نظر می رسد که موضوع قمر در عقرب در سیره اهل بیت علیهم السّلام مسأله ای اصلی و مهم نباشد هرچند در فضای طب سنتی عده ای اصرار دارند آن را تبدیل به یک موضوع مهم نمایند که حاصل آن القای اضطراب نابجا در افرادی است که قصد حجامت در این روزها را دارند.

برای اشراف بیشتر می توانید این مقاله را مطالعه کنید:

قمر در عقرب آری یا خیر

امّا از آن جا که در احادیث دیگر، احتیاطاتی در این گونه ایّام مورد اشاره قرار گرفته است توصیه می کنیم با نیّت عمل به سفارش حضرات معصومین علیهم السّلام، در این ایّام از انجام حجامت غیرضروری پرهیز شود. برای مشاهده جدول ایّام قمر در عقرب می توانید به پایگاه های تخصّصی مراجعه کنید.

ب - در صورت ضرورت انجام حجامت در ایّام قمر در عقرب یا ایّام نامناسب دیگر، سه توصیه مهم یعنی قرائت آیة الکرسی، سه بار طلب خیر از خداوند متعال و ذکر شریف صلوات فراموش نشود. پرداخت صدقه و قرائت سوره های شریف معوّذتین هم می تواند توصیه های مقبولی باشند. 

ج- سال قبل در فضای مجازی متنی پر از اشتباه چه از حیث عقلی و چه از حیث نقلی منتشر شد که در آن ادعا شده که احادیث مربوط به انجام حجامت در سه شنبه آخر سال و سه شنبه ۱۷ ماه سند ندارد یا سندش فقط در منابع اهل سنت هست.

به طور خلاصه عرض می کنم که احادیث مربوط به این روزها در کتاب بحارالانوار علامه مجلسی آمده است:

منبع روایات: بحارالانوار جلد ۵۹ باب ۲۱ روایت ۶؛ بحارالانوار جلد ۶۲ باب ۵۴ روایت ۳۸

حجامت حزیران و تصحیح برخی برداشت های نادرست

1-                ماه حزیران ازجمله ماه های رومی است و ماه های رومی، مانند ماه های تقویم کشور خود ما، ماه هایی شمسی هستند ولذا در هر سال، این ماه، زمان ثابتی دارد. 

2-           سفارش به انجام حجامت در این ماه بر اساس حدیثی است که در کتاب مکارم الاخلاق از امام موسی کاظم یا امام هادی علیهما السّلام وارد شده است:

- عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السّلام قَالَ: لَا تَدَعِ الْحِجَامَةَ فِي سَبْعٍ مِنْ حَزِيرَانَ‏ فَإِنْ فَاتَكَ فَلِأَرْبَعَ عَشْرَةَ: از حجامت در روز هفتم حزیران فروگذار مکن؛ اگر نتوانستی، روز چهاردهم (حجامت کن). (طبرسى، حسن بن فضل، مكارم الأخلاق - قم، چاپ: چهارم، 1412 ق / 1370 ش.)

مرحوم مجلسی در زاد المعاد روایتی مشابه را از امام صادق علیه السلام نقل کرده اند که مضمون آن با روایت مکارم الاخلاق کمی تفاوت دارد:

- وَ رُوِيَ عَنِ الْإِمَامِ الصَّادِقِ عَلَيْهِ السَّلَامُ: احْتَجِمْ فِي السَّابِعِ مِنْ حَزِيرَانَ، فَإِنْ لَمْ يَتَيَسَّرْ فَفِي الرَّابِعِ عَشَرَ: در روز هفتم حزیران حجامت کن و اگر امکان پذیر نشد؛ روز چهاردهم (حجامت کن). (مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، زاد المعاد - مفتاح الجنان، بيروت، چاپ: اول، 1423 ق.، ص331)

از آن جا که مرحوم مجلسی در بحارالانوار فقط روایت مکارم الاخلاق را آورده اند؛ احتمالا نقل زادالمعاد هم همان نقل مکارم الاخلاق است.

3-           در مورد این روایت چند نکته قابل ذکر است:

الف- هر دو روایت در کتاب های مکارم الاخلاق و زاد المعاد سند ندارند و از نظر مضمون نیز، روایت، شاهدی ندارد؛ هرچند به صرف نبود سند و غرابت متن روایت نمی توان مضمون روایت را انکار کرد.

ب- از آنجا که در تطبیق ماه های رومی در زمان اهل بیت علیهم السّلام و همچنین در مورد ماه های باستانی اختلافات فراوانی وجود دارد، به هیچ وجه نمی توان آنچه که در تقویم های نجومی فعلی وجود دارد را معتبر شمرد.

مرحوم مجلسی هم بحث مفصلی در این زمینه دارند که چون بارها در نحوه کبیسه گیری تغییرات قابل توجهی در زیج های مختلف صورت گرفته معلوم نیست ماه های شمسی و رومی وارده در روایات با آنچه امروزه مرسوم است تطابق داشته باشد.

مثلا امروزه در برخی از کشورها حزیران را مطابق ژوئن می دانند بنابراین حزیران 10 روز جلو می افتد یا برخی نیسان را مطابق برج حمل قرار می دهند که در این صورت حزیران یک ماه زودتر خواهد بود و ....

با توجه به این امور نمی توانیم روایت را با هفتم حزیران فعلی به طور یقینی هم زمان قلمداد کنیم.

4-              چنان که واضح است این حدیث بر اهمّیت انجام حجامت در یکی از این دو روز تأکید دارد ولی هیچ قرینه ای که نشان دهد این دو روز بهترین روزها برای انجام حجامت هستند در این حدیث وجود ندارد.

5-              این که عدّه ای می گویند حجامت در این دو روز درمان بیماری های یک سال است و این گفته را به امام معصوم علیه السّلام نسبت می دهند خطاست؛ چنان که در متن روایت حزیران هم چنین نکته ای ذکر نشده است. طبق روایات شریف، حجامت در روزهای سه شنبه ای که مصادف با هفده یا نوزده یا بیست و یکم ماه های قمری هستند و نیز حجامت در اوّلین سه شنبه ماه آذار رومی دارای چنین خاصیتی است.

6-               این حدیث، روز هفتم حزیران را به عنوان روز اصلی و روز چهاردهم را به عنوان جایگزین برای کسانی که موفق به حجامت در روز هفتم نشده اند معرّفی می کند. لذا توصیه یا اصرار به انجام حجامت در هر دو روز، بلاوجه و حتّی خطرناک است.

7-             متن حدیث واضحاً می گوید که حجامت در یکی از این دو روز باید انجام شود. لذا اعلام هفته حزیران بر خلاف نصّ حدیث و بدعتی ناصواب است.

8-               متأسّفانه عدّه ای پا را فراتر از این گذاشته ماه حزیران را به عنوان ماه انجام حجامت معرّفی می کنند که این هم نادرست است.

9-               تبلیغات بسیاری در فضای مجازی وجود دارد مبنی بر این که حجامت در این روزها مستحبّ است. اگر منظور از مستحب بودن حجامت در این دو روز این باشد که طبق سفارش امام معصوم علیه السلام، انجام حجامت در یکی از این دو روز، با رعایت موارد علمی در مصادیق مختلف، کار خوبی است؛ این برداشت صحیح است امّا القای این معنا که به دلیل استحباب حجامت در این دو روز، همه مؤمنین، بدون توجّه به موارد و مسائل طبّی و شخصی، باید برای انجام آن شتاب کنند؛ صحیح نیست.

10-               حتّی اگر اشکال مطرح شده در بند 3 در مورد تطبیق زمانی حزیران مذکور در حدیث هم بگذریم و بخواهیم تقاویم نجومی موجود را ملاک قرار دهیم؛ طبق بعضی تقاویم نجومی، روزهای هفتم و چهاردهم حزیران، مصادف با سی خرداد و شش تیر هستند و طبق برخی تقاویم دیگر، 29 خرداد و پنج تیر. با توجّه به این اختلاف نظر علمی بین منجّمین، پیشنهاد می شود اگر مؤمنین تصمیم به انجام حجامت حزیران دارند، رجاءً یکی از این روزها را برای انجام حجامت درنظر بگیرند.

11-                تمام قواعد علمی و عملی مربوط به انجام حجامت، در این دو روز هم صادق است و مثلا کسی که چند روز قبل از آن حجامت کرده یا دچار ضعف و کم خونی است نمی تواند در این دو روز حجامت کند. تشخیص این موارد به عهده عالمان و مجرّبین طبّ سنّتی است و به استناد احادیث مزبور نمی توان توصیه عمومی به انجام حجامت نمود؛ اگرچه برخی اساتید طبّ سنّتی بر اساس مسائل نجومی و تجربی اعتقاد دارند که حجامت در این دو روز مفید است.

12-               اقبال مردم به طبّ سنّتی و به ویژه حجامت به همراه برخی کج روی های همکاران این حوزه، راه را برای انتقادات دوستان و تعریضات مخالفان فراهم نموده است. لذا به همکاران محترم توصیه می کنیم:

الف- به جای تبلیغ گسترده حجامت در ایّام حزیران، ایّام دیگری که در احادیث شریف ذکر شده و دارای سندیت قوی تر و توجیه علمی مناسب تری هستند را ملاک قرار دهند.

ب- به عزیزانی که قصد انجام حجامت در این روزها را دارند یادآوری کنند که هم استناد این احادیث به حضرات معصومین علیهم السلام قطعی نیست و هم تعیین دقیق روزهای مذکور در روایت ممکن نیست. لذا بهتر است هم حجامت کننده و هم حجامت شونده به نیت تقرّب و رجاءً اقدام به حجامت کنند.

ج- با برنامه ریزی و زمان بندی مناسب طوری عمل کنند که قواعد صحیح اجرای حجامت در این دو روز به خوبی رعایت شود و ازدحام مراجعین باعث نقض ملزومات علمی انجام حجامت و واجبات تکریم مراجعین نگردد.

د- همچنین پیشنهاد می کنیم پویشی فراگیر برای اختصاص قسمتی از درآمد حجامت در این دو روز برای امور خیر تشکیل شود؛ باشد که مایه برکت این مسیر در آینده گردد.

مقالات مرتبط:

* توطیه حذف حجامت در ایران

* منع حجامت برای رونق بیمارستان ها!

* «حـــجـــامـــت»؛ آداب و توصیه ها

* حـــجـــامـــت شـــنـــاخـــت ؛ مقاله نخست؛ سیر تاریخی

* حجامت شناخت؛ مقاله دوّم؛ روش اجرای حجامت

* حجامت شناخت؛ مقاله سوّم؛ تمهیدات حجامت

* حجامت شناخت؛ مقاله چهارم؛ انواع حجامت

* پرسش هایی از استاد حسین خیراندیش درباره حجامت

* آزمون علمی حجامت

* آشنایی با بادکش درمانی

* آموزش روش عملی انجام بادکش

* «زالــــو»؛ جرّاح کوچک!