(چاپ)

تغذیه و پرهیز درمانی
چاقی و لاغری؛ اندیشه ای نو (1)

بسم الله الرّحمن الرّحیم

وصلی الله علی محمّد وآله الطاهرین ولعنه الله علی اعدایهم اجمعین

********

چاقی و لاغری؛ اندیشه ای نو (1)

 

چاقی و لاغری؛ عالمی را به خود مشغول کرده است؛ روان ها ی بسیاری را پریشان، جیب های عده ای را خالی و کیسه های بعضی را پر.

در بین انبوه مطالب تولیدی در این باب در فضای مجازی که اغلب مغشوش هستند و به هدف کسب نان و سکه نوشته می شوند نوشتارهایی از دکتر مجتبی کرباسی توجهم را جلب کرد، عالمانه، دقیق و مبتنی بر اصول علمی طبّ جدید و قدیم.

لذا در چند مقاله آن را تقدیم نگاه شما خواهم نمود.

*********

 

در مشاوره سبک زندگی به چه موضوعاتی پرداخته می‌شود ؟

در طب کل نگر، برای تدارک یک سبک زندگی سالم، توجه به شش موضوع مهم زندگی ما ضروری است. شش موضوعی که در سلامت یا بیمار شدن ما بسیار تاثیرگذار است. نادیده گرفتن اصول سلامت در هر کدام از اینها باعث بیماری می شود و رعایت تدابیر سلامت در همه اینها باعث سلامت و طول عمر خواهد بود. این شش موضوع مهم اینها هستند:

۱ - تغذیه در معنای جامع (نوع خوردنی ها و آشامیدنی ها و رفتارها و عادت های غذایی و دیگر ورودی های مواد مختلف به بدن)
۲ - کیفیت و الگوی خواب و بیداری
۳ - وضعیت فعالیت بدنی و استراحت
۴ - وضعیت محیط و آب و هوا و تنفس
۵ - وضعیت دفع مواد زاید از بدن و شرایط پاکسازی بدن از سموم
۶ - وضعیت بهداشت روانی و سلامت روحی

در مشاوره برای اصلاح سبک زندگی، به همه این شش موضوع پرداخته می شود. اگر بخواهیم از بیماری های مختلف پیشگیری کنیم، باید در این شش موضوع مهم با مشورت درمانگر و پزشک برنامه بگیریم. و اگر بخواهیم هر بیماری را درمان کنیم اول باید روش زندگی را با توجه به این شش موضوع ، تدبیر و اصلاح کنیم . دارو درمانی و سایر روش ها در مرتبه بعد قرار دارند. در حقیقت بدون توجه به شش گانه سلامت ، هر درمانی ناقص و غیر موثر خواهد بود. 

 درمان یا ... ؟

امروزه با روش‌های رایج، بیماری‌های متابولیک، یعنی مجموعه بیماری‌های ناشی از بیماری چاقی ، "درمان" نمی‌شوند بلکه بر اساس برخی اعداد و شاخص‌های آزمایشگاهی ، مدیریت و به اصطلاح "کنترل" می‌شوند .

واقعیت این است که با این سبک زندگی غلط رایج ، روند بیماری متابولیک در بدن کار خودش را می‌کند و بیماران روز به روز به دارو درمانی نیازمندتر شده، سیر بیماری بدتر می‌شود.

نکته تاسف بار این است که بسیاری درمانگران و بسیاری بیماران این را باور کرده اند که این یک مسیر طبیعیست. چرا ؟ چون دیابت و سندروم متابولیک ذاتاً سیر پیشرونده دارد ! همه پذیرفته اند که یک بیمار چاق و دیابتی روز به روز باید بدتر شود و این طبیعی است !

هرچند خیلی دیر است ولی امروزه باید این سوال مهم را مطرح کنیم که آیا صرفاً کنترل اعداد فشار خون ، چربی خون ، قند خون و... ، با ضرب و زور دارو ، به معنی درمان این بیماری‌هاست ؟! یا فقط ما را با مجموعه‌ای از عددها سرگرم می‌کند ولی بیماری در درون بدن کار خودش را می‌کند ؟! آیا دیابت یک بیماری ذاتاً پیشرونده است؟ آیا واقعا امکان ندارد سیر دیابت معکوس شود و بیمار به شرایط بهتری برگردد ؟
 
 نگاه جامع
یکی از مهمترین دلایل عدم بهبودی بیماران چاق و مبتلا به روند سندروم متابولیک و دیابت ، تمرکز بر رژیم غذایی و بی توجهی به سایر جنبه های سبک زندگی است ، مخصوصا مسائل روحی روانی و بهداشت خواب و سمومی که روزانه به بدن وارد می شود . 
کم کم ...
در مسیر درمان بیماری چاقی ، حتی با بهترین رژیم های غذایی ، توقف وزنی یا weight loss plateau ، پدیده ای قابل انتظار است . شما همانطور که پلکانی چاق شده‌اید، پلکانی هم لاغر خواهید شد. چون بدن ، هوشمندانه نقطه تعادلی وزن خودش را بر اساس شرایط شما در بازه زمانی مختلف تغییر می دهد. البته توقف در کاهش وزن می تواند بطور نابجا و به دلیل سبک زندگی مختل ، عدم رعایت دقیق و مستمر برنامه رژیم درمانی و یا اجرای برنامه های ضعیف و نادرست باشد. یک دلیل دیگر توقف وزنی ، تجمع مواد و التهاب و افت عملکرد اعضای مهم بدن به ویژه کبد است که باید روش های پاکسازی انجام شود. 
عوارض جانبی

در مسیر درمان بیماری چاقی ، حتی با بهترین رژیم های غذایی ، ممکن است تا حدی ریزش مو رخ بدهد. هر تغییر برنامه غذایی و شوک متابولیکی به بدن می تواند ریزش مو بدهد به ویژه در افرادی که مشکل کبدی دارند، یا کم خونند و قوای عمومی ضعیف شده است. اما این پدیده در صورت اجرای برنامه های غذایی کامل و درست و اجرای سایر جوانب اصلاح سبک زندگی مثل خواب و بهداشت روانی ، پدیده ای گذرا و موقت است و نباید باعث نگرانی شود. 

تاثیر فصل در برنامه کاهش وزن

یکی از عوامل تاثیرگذار در نتیجه بخشی برنامه کاهش وزن ، فصول اند. ویژگی های آب و هوایی و فصول با اثر مزاجی بر بدن انسان ها می تواند بر روند درمان چاقی تاثیر بگذارند. بر این اساس ، با فرض یکسان بودن سایر شرایط، درمان چاقی و روند کاهش وزن در فصل زمستان کند تر و در فصل تابستان با سرعت بیشتری مورد انتظار است. 

عوامل شکست

دو عامل شایع و مهم شکست در برنامه کاهش وزن در برنامه های کاهش وزن و درمان چاقی، دو عامل شایع و تاثیر گذار هست که اگر به آن توجه نشود ، برنامه رژیم درمانی دچار توقف و شکست می شود : یکی استرس و فشار روانی و دیگری خواب ناکافی شبانه و عادت به شب نشینی و دیر خوابیدن .  

اهمیت پاکسازی

در درمان بیماری چاقی ، یکی از مهمترین ارکان درمان ، پاکسازی بدن از سموم انباشته شده و مواد زاید است. وجود این مواد مانع مهمی در رسیدن بدن به تعادل هورمونی و سوخت وساز طبیعی است. روش های مختلفی برای پاکسازی وجود دارد از برنامه غذایی و ملین و مسهل گرفته تا ورزش و ماساژ ، تعریق ، لایه برداری و پاکسازی از راه پوست، تمرینات تنفسی ، روش های خونگیری و بالاخره برنامه های روزه داری. همه موارد فوق باید با مشورت پزشک و درمانگر شما انجام شود .

 

نگاهی به کبد

بررسی تصویربرداری کبد در بیمار چاق یکی از موارد بررسی ضروری در یک بیمار چاق، بررسی وضعیت کبد است. هر کس چاق می شود ، چرب شدن کبد (کبد چرب) یعنی انباشت چربی در سلول‌ها و بافت کبد را هم کم یا زیاد دارد. ساده‌ترین روش بررسی کبد چرب و عوارض آن ، سونوگرافی است که اطلاعاتی از تجمع بافت چربی در کبد به ما می‌دهد. سونوگرافی دقیق می‌تواند قبل از پیشرفت آسیب و بالا رفتن آنزیم‌های کبدی کبد چرب را تشخیص دهد هر چند کبد هر بیماری که چاق است را باید چرب فرض کرد تا خلافش ثابت شود ! 
 
خبر خوب و بد!

خبر بد: خیلی‌ها که اصلاً فکرش را هم نمی‌کنند مبتلا به بیماری سندروم متابولیک و چاقی‌اند. حتی کسانی که ممکن است در ظاهر لاغر به نظر برسند و یا آزمایش قند خون ناشتای آنها طبیعی باشد !
خبر خوب: روند سندروم متابولیک و دیابت با تغییر جدی در سبک زندگی ، قابل توقف و قابل برگشت است . همه چیز به خود ما و اتخاذ روش درست زندگی برمی‌گردد.
  
تناسب اندام ، شاخص سلامت

موضوع تناسب اندام ارتباط تنگاتنگی با سلامت ما دارد. اشتباه است که فکر کنیم ما سالمیم ولی فقط چند کیلو اضافه وزن داریم! واقعیت این است که همین چند کیلو اضافه وزن ، حکایت از شکل‌گیری یک روند خطرناک و فراگیر بیماری در بدن ماست که یک سلسله بیماری کشنده را در آینده به دنبال خواهد داشت . تجمع چربی یک پیام هشدار از سوی بدن است که : من از حالت تعادل هورمونی و سوخت وساز درست خارج شده ام ، و دارم دیابت می گیرم ، فکری کنید ! 

خلق را تقلیدشان بر باد داد ...
اکثر مردم دنیا بر اساس استدلال منطقی و عقل رفتار نمی‌کنند. اگر بخواهید سبک زندگی رایج و شایع اکثریت مردم را دنبال کنید بدانید به احتمال بسیار بسیار زیاد در آینده بیمار خواهید شد ! و اگر بخواهید بر اساس عقل و استدلال و اصول سلامت زندگی کنید، در بسیاری از موارد متفاوت از عموم مردم رفتار خواهید کرد و باید خودتان را آماده کنید که کارهایتان مرتباً مورد سوال یا احیاناً تمسخر خیلی ها قرار بگیرید. بدانید سبک زندگی درست الزاماً راهی نیست که اکثر مردم می‌روند .

نظریه غلط کالری!

تئوری کالری‌ها یک نقص و انحراف در فهم بیماری چاقی نظریه شایع و غالب امروزی در دنیا این است : تو چاق شده‌ای چون زیاد خورده‌ای و کم تحرک و تنبل بوده ای ! این همان نظریه معروف توازن انرژی است : Energy Balance Theory !

بر پایه این نظریه ، درمان چاقی هم در این یک جمله خلاصه می‌شود: برای اینکه لاغر شوی ،تو باید کمتر بخوری و بیشتر ورزش کنی ! تمام مطالب رایج در دنیا در مورد چاقی و بیماری‌های وابسته به آن در اطراف همین نتیجه‌گیری است: چه کنیم که کمتر بخوریم و چه کنیم که بیشتر بسوزانیم ؟ چگونه اشتها را سرکوب کنیم؟ چه غذاهایی کالری بیشتری دارند که نخوریم چه غذاهایی کالری کمتری دارند که بخوریم؟ چطور سوخت بدن یا متابولیسم را بالا ببریم ؟ و چه ورزشی بکنیم که سوخت و مصرف کالری را بالا ببرد؟ اما آیا این حقیقت ماجراست ؟ ما و جمعی از پزشکان و محققین سلامت در دنیا بر این باوریم که تحلیل بیماری چاقی ، صرفا بر اساس تئوری کالری‌ها یک خطای بزرگ بوده و هست و باعث اقدام به درمان های ناقص و نادرست می‌شود. بیماری چاقی را باید به گونه‌ای فراتر از این فهمید و تحلیل کرد.

آیا کالری‌ها ، واقعاً در چاق شدن ما مهمند ؟ و آیا چاق شدن ربطی به مقدار کالری و حجم غذای دریافتی دارد ؟ حقیقت این است که وقتی غذا وارد بدن می‌شود بر سر یک چند راهی قرار می‌گیرد: غذای اضافی ممکن است صرف استخوان سازی شود ، صرف عضله سازی شود، در فعالیت‌های ترمیم و پاکسازی صرف شود یا حتی به گرما تبدیل شود و یا به صورت چربی ذخیره شود. ذخیره شدن غذای اضافی به صورت چربی تنها یکی از گزینه‌هاست ! اما چه چیزی تعیین می‌کند که کالری و انرژی دریافتی غذا کدام سرنوشت را در بدن پیدا کند؟ کیفیت و خاصیت غذا و نوع غذا. غذاها را باید کیفی بشناسیم نه کمی! بر طبق نظریه کالری، تفاوت غذاها فقط در میزان کالری آنهاست ، اما حقیقت آن است که نوع و کیفیت و خاصیت غذاست که تعیین می‌کند شما با آن غذا چاق‌تر شوید یا نه . با وجود کالری یکسان، یک رژیم غذایی می‌تواند شما را چاق‌تر و چرب‌تر کند و رژیم دیگر، متناسب‌تر ، پر توان تر و سالم‌تر. 

روش‌های درمان بیماری چاقی
در حال حاضر خلاصه انواع روش‌های درمان بیماری چاقی شامل موارد زیر است :

● رژیم‌های غذایی رایج
● ورزش درمانی 
دستگاه های لاغری موضعی
● تجویز دارو های لاغر کننده 
● روش‌های جراحی
در زمینه رژیم‌های غذایی اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد و روش‌های گوناگون متفاوتی به سبک‌های مختلف اجرا می‌شود. ورزش‌های مختلف در صورتی که رژیم دقیق و موثر غذایی اجرا نشود معمولاً موثر نخواهند بود.
استفاده از داروها عمدتاً همراه با عوارض است و نتیجه قطعی و درستی ندارد.
روش‌های جراحی درمان چاقی چه جراحی روی معده و یا برداشت بافت چربی، نوعا روش هایی تهاجمی ، سخت و همراه با عوارض است. اما به نظر می‌رسد.
بهترین شیوه درمان چاقی، اصلاح بنیادین و اساسی در سبک زندگی و اجرای رژیم‌های غذایی درمانی دقیق و متناسب با شرایط فرد و پس از آن استمرار برنامه سبک زندگی و تغذیه سالم است. تا زمانی که سبک زندگی فرد به طور کامل اصلاح نشود ، رژیم‌ها، داروها و حتی جراحی نتایج محدود یا موقت خواهد داشت و احتمال بازگشت دوباره چاقی بسیار زیاد خواهد بود.

دکتر مجتبی کرباسی